Na rachunku bieżącym mogą być wyodrębnione środki pieniężne przeznaczone na określone cele, np. fundusze socjalne. W ramach rachunku bieżącego udzielane są także kredyty, kiedy zadłużenie występuje w postaci tzw. salda debetowego (ujemnego). Powstaje ono w wyniku dyspozycji płatniczych realizowanych w ciężar tego rachunku. Wpłaty na rachunek bieżący zmniejszają zadłużenie. Korzystanie przez przedsiębiorstwa / rachunku bieżącego wynika zarówno z obowiązujących przepisów prawnych, jak też z bezpieczeństwa obrotu pieniądzem w formie bezgotówkowej i wygody dokonywania płatności w oparciu o rozliczenie bezgotówkowe.

 

Rachunki pomocnicze

Rachunki pomocnicze służą do przeprowadzania rozliczeń w innych oddziałach tego samego banku lub w innym banku niż bank prowadzący rachunek bieżący. Operacje te ograniczają się do określonych celów, np. wypłaty wynagrodzeń w placówkach terenowych przedsiębiorstwa, inkasa wpływów, wypłaty zaliczek na wydatki administracyjno-gospodarcze. Otwarcie rachunku pomocniczego nie wymaga zgody banku prowadzącego rachunek bieżący. Bank może jednak zastrzec w umowie obowiązek powiadamiania przez klienta o otwarciu rachunku w innym banku. Rachunki lokat terminowych służą do gromadzenia i przechowywania wolnych środków pieniężnych przedsiębiorstw przez okres wynikający z umowy zawartej z bankiem. Celem lokaty środków pieniężnych jest uzyskanie odsetek w zamian za powierzenie bankowi tych środków na określony czas. Wysokość oprocentowania lokaty zależy z reguły od zadeklarowanego przez firmę okresu. Otwarcie takiego rachunku następuje po podpisaniu umowy i dokonaniu wpłaty w odpowiedniej wysokości. W ramach jednej umowy może być otwartych kilka takich rachunków o różnych – dogodnych dla przedsiębiorstwa – okresach deponowania środków. Rachunek skonsolidowany (nazywany również koncentrycznym lub zintegrowanym) służy przedsiębiorstwom posiadającym rozbudowaną sieć placówek. Działa on na zasadzie rachunku zbiorczego, na który automatycznie przekazywane są środki z rachunków poszczególnych placówek przedsiębiorstwa. Umożliwia to efektywne gospodarowanie środkami pieniężnymi między innymi poprzez dokonywanie krótkich blokad oraz zasilanie poszczególnych rachunków do ustalonego poziomu.

Szczególne funkcje

Szczególna funkcja systemu bankowego (czyli sieci różnorodnych instytucji finansowych) przejawia się w pełnionych zadaniach wynikających z polityki społeczno–gospodarczej kraju. Funkcje te można sprowadzić do czterech zasadniczych kwestii:
1) kształtowanie emisji kredytu i pieniądza jako jednego z podstawowych elementów decydujących o sprawnym funkcjonowaniu gospodarki;
2) gromadzenie wolnych środków finansowych oraz wpływ na ich efektywne wykorzystanie;
3) kredytowanie działalności gospodarczej, a także promocja różnego rodzaju inicjatyw gospodarczych;
4) określenie zasad organizacji rozliczeń gotówkowych i bezgotówkowych, przeprowadzanych za pośrednictwem banków. Podejmując próbę określenia rodzajów i specyfiki banków funkcjonujących w Polsce, należy wskazać na różnorodność opinii pojawiających się na łamach publikacji. Trudno bowiem doszukać się jednoznacznego racjonalnego ujęcia naszej bankowości z punktu widzenia charakteru samej instytucji finansowej. Wydaje się jednak, że punktem wyjścia do tego typu rozważań powinien być przyjęty przez prawo bankowe model banku uniwersalnego, który poprzez swój charakter nie jest ograniczony co do rodzaju świadczonych usług i swobody działalności na rynku finansowym.

Struktura systemu bankowego

Można uznać, że aktualna struktura systemu bankowego w Polsce jest dwu-szczeblowa. Tworzą ją:
– Narodowy Bank Polski jako bank centralny oraz
– banki komercyjne.

Głównym celem działalności banków komercyjnych jest osiąganie zysku. Są to samodzielne instytucje finansowe, realizujące samodzielnie przyjętą przez siebie politykę w zakresie operacji bankowych. Same zatem kształtują zasady działalności aktywnej (np. kredytowej) i pasywnej (np. depozytowej). Działalność ta określona jest częściowo przez obowiązujące akty prawne, szczególnie istotne ze względu na konieczność zachowania przez bank właściwego poziomu bezpieczeństwa. Dotyczy to np. regulacji ostrożnościowych, których charakter i treść inicjowane są przez Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego.

Stopa procentowa

Stopa procentowa w operacjach otwartego rynku należy do najważniejszych stóp procentowych rynku pieniężnego. Stopa ta, zwana referencyjną (bądź interwencyjną), wyznacza najniższy poziom stóp procentowych dla międzybankowego rynku depozytów o porównywalnym okresie zapadalności. Oznacza także oprocentowanie, jakie oferuje NBP bankom komercyjnym przy sprzedaży, a następnie odkupie bonów pieniężnych (bądź skarbowych). Stopa interwencyjna ma praktycznie największe znaczenie dla wyznaczania poziomu rynkowych stóp procentowych, zwłaszcza że w operacjach otwartego rynku banki uczestniczą nawet kilka razy w tygodniu. Operacje otwartego rynku stosowane są w Polsce od 1993 r., zaś od 1994 r. bank centralny zaczął wykorzystywać również operacje bezwarunkowej sprzedaży (ang. outright sale) papierów wartościowych z własnego portfela. Miały one na celu trwałe ograniczenie płynności banków komercyjnych. W operacjach outright NBP ma także możliwość bezwarunkowego zakupu papierów wartościowych od banków, bez możliwości zatem równoczesnej ich odsprzedaży w przyszłości. Z gospodarczego punktu widzenia istotne są również instrumenty banku centralnego, które kształtują zasady polityki kredytowej prowadzonej przez banki. Regulacje te dotyczą przede wszystkim:
– limitów koncentracji kredytów i innych wierzytelności;
– rezerw celowych;
– współczynnika wypłacalności;
– zachowania płynności finansowej banku.

Limity kredytów

Wprowadzenie limitów kredytowych miało na celu ograniczenie możliwości kredytowania pojedynczych klientów lub grup klientów powiązanych ze sobą więzami gospodarczymi bądź personalnymi.4) Konieczność ta wynika z faktu, że nadmierna koncentracja kredytów, a przez to ryzyka, stanowi podstawowe niebezpieczeństwo zagrażające stabilności banku. Z nadmierną koncentracją kredytów wiążą się dodatkowo dwa zjawiska:
– kredytowania pomijającego wymogi rynkowe,
– uzależnienia się banku od kredytobiorcy, którego bankructwo może doprowadzić do upadku kredytującego banku.

Rynek kapitałowy stwarza zatem możliwość pozyskiwania kapitału oraz rozłożenia ryzyka inwestycyjnego. Głównymi instytucjami rynku kapitałowego są:

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA, której podstawowym celem jest organizowanie publicznego obrotu papierami wartościowymi oraz promocja tego obrotu, GPW funkcjonuje od 1991 roku.

Rynek pozagiełdowy, oparty na funkcjonowaniu Centralnej Tabeli Ofert (CETO); Centralna Tabela Ofert SA jest spółką akcyjną domów maklerskich organizujących rynek pozagiełdowy, który funkcjonuje od 1996 r. i obsługuje małe i średnie spółki niespełniające wymogów dopuszczenia na giełdę; wymogi te dotyczą kapitałów, kosz-lów i obowiązków ciążących na emitentach.

Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA

Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA; założycielami są Skarb Państwa oraz Giełda Papierów Wartościowych S A w Warszawie; akcjonariuszami mogą być spółki prowadzące giełdę, domy maklerskie, spółki prowadzące rynek pozagiełdowy, Skarb Państwa, NBP i banki. KDPW pełni funkcje depozytowo-rozliczeniowe, główną przesłanką jego powstania była dematerializacja papierów wartościowych na rynku publicznym (papier wartościowy przyjmuje postać zapisu komputerowego zawierającego niejedne dane dotyczące waloru); do głównych zadań KDPW należą: przechowywanie i rejestracja papierów wartościowych dopuszczanych do publicznego obrotu, obsługa cmitentów, przeprowadzanie rozliczeń papierów wartościowych i rozliczeń transakcji na rynku regulowanym. Instytucja ta może także obsługiwać obrót papierami wartościowymi niedopuszczonymi do obrotu publicznego. Może prowadzić rachunki pieniężne, dokonywać rozliczeń pieniężnych, uczestniczyć w rozrachunkach dokonywanych przez NBP na zasadach stosowanych w przypadku rozrachunków międzybankowych.